Nga Lindita Xhanari Latifi
Sytë e gjyshes time më ndoqën gjatë gjithë jetës. Gjithmonë më merr malli për ata sy. Kur isha e vogël nuk arrija t’i kuptoja.
Në një farë mënyre ata mbartnin shenja orientuese rreth të ardhmes time të cilat do t’i kuptoja vetëm kur të rritesha. Disa prej të afërmëve tanë e thërrisnin “Avdije hanëm”. Ishte një grua fjalëpakët, e qetë, me sy të kaltër nga ato te kaltrat që gjenden vetëm kur hedhim sytë nga horizonti dhe me një shtat të imët, gjyshja ime.
Pasi u martua me gjyshin tim dhe pasi jetuan me vite në Beshiktash, erdhën në Shqipëri dhe me mbulljen e kufijve nuk mundën të riktheheshin në Turqi. Fatkeqsisht u detyrua të jetonte në një vend ku mezi arrinte të shpjegohej e mbeti me një mall për vendin dhe gjuhën e mëmëdheut. Këtë mall arrinte ta shpjegonte shpeshherë.
Kur gjendej në brigjet e Adriatikut, shkëlqimi i atyre syve humbisnin në të kaltërtën e detit dhe nga larg as që dalloheshin më. Në disa raste, ndodhte që me ngitjen e tallazit ata sy të qanin aq shumë sa që mendoja se nuk kishte më kush t’i ndalte. Në atë momente dukej sikur fliste me dikë. Ndoshta me veten. Ndoshta me të afërmit në Stamboll a ndoshta me fatin e saj. E kush mund ta dinte se me kë fliste? Një mall që ia dogji shpirtin dhe e shoqëroi gjatë gjithë jetës deri në vdekje. Tashmë ndjen dhembje për çdo kujtim të së kaluarës që ja përzjen shpirtin. Nuk e mbaj mend mirë se kur filloi e gjithë kjo nostalgji ama unë duhet të kem qenë diku katër apo pesë vjeçe.
Ne rrinim gjithë ditën bashkë dhe flinim në një dhomë. Gjyshja flinte në një minder të gjatë ndërsa unë në krevatin tim mbështjellë me mbulesën që ajo më kish qepur me dorën e saj. Gjyshja na çonte në kopësht pastaj vinte na merrte. Sa vinim në shtëpi menjëherë do të përgatiste ushqimin për ne dhe do të bënte një kafe për vete që pastaj bëhej e imja. “Ti më ngjan shumë mua, ke për t’u bërë si unë” më thoshte.
Përditë kishim ritualin tonë: uleshim tek minderi dhe më pas niste të më tregonte për të afërmit e vet në Stamboll në një gjuhë që nuk e njihja. Por e kuptoja nga emrat që përdorte. Ndërsa tregonte toni i zërit fillonte dhe ndryshonte. Ndonjëherë ngurronte, ndonjëherë buzëqështe plot dhimbje, ndonjëherë me lotë në sy më shtrëngonte duart. Më pas, nga një kanatë e dollapit nxirrte dy gjëra shumë të shtrejnta për të, të cilat i mbante të fshehura: një libër të vogël kapak floriri (që më vonë do e merrja vesh se bëhej fjalë për Kuranin) dhe një kartolinë me xhaminë e Sulltan Ahmetit.
Një sekret që vetëm unë e dija. Ky ishte momenti më i bukur i ditës sepse pas këtij momenti e mbrapa fytyra e gjyshes do të shndërriste si me magji dhe do të gjallërohej.
Pa më përkthyer asnjë fjalë fliste në “atë gjuhë” dhe me siguri e bënte këtë për të mirën tonë. Meqë ishim fëmijë mund të na shpëtonte ndonjë fjalë. Dhe dihej se ç’do të ndodhte pastaj për të gjithë ne.
Kam qenë aq e vogël sa nuk më kujtohen shumë gjëra, por nga përsëritja e shpeshtë mbaj mend fjalë si: “Bosfor”, “Boğaz”, “cami”, “mavi”, “masmavi”. Nuk kuptoja shumë atë kohë dhe mesa duket as që doja t’ia dija. E si mund ta dija se çfarë fshihej pas këtyre fjalëve? Për mua ato fjalë ishin si një melodi.
Sa herë që e pyesja për kuptimin e këtyre fjalëve më shtrëngonte duart, merrte frymë thellë dhe më thoshte: “shikomë në sy, kuptimin e tyre do ta gjesh aty”. Dhe unë e shikoja dhe gjeja aty një rrebesh malli. Duke parë ata sy e ndjeja mallin edhe unë. Kështu fillova ta përjetoja mallin e saj që ajo e kish për të kaluarën ndërsa unë për të panjohurën. Askush nuk e njeh mallin për tregime të rrëfyera në tjetër gjuhë, as atë për diçka të kuptuar nga toni i zërit dhe nga shprehja e fytyrës përzier me fantazinë dhe kureshtjen. Mall që kish filluar të thurte tek unë një dëshirë të madhe për të vizituar Stambollin.
Madje kishim dhe një këngë që pasi gjyshja ma kishte mësuar patëm filluar ta këndonim së bashku. Dhe me shumë mundësi kjo duhet të ketë qenë kënga që kam mësuar përmendësh për herë të parë në jetën time. Nuk ja kuptoja fjalët por meqenëse për gjyshen ishte shumë e rëndësishme e pata mësuar shumë kollaj. Ishte një këngë që kërkonte seriozitet dhe qëndrim në këmbë, kaq kisha kuptuar deri atherë.

Këtë këngë do ta ridëgjoja njëzet vite më pas kur ika për herë të parë në Stamboll. Një ditë maji në Beshiktash e dëgjova përtej kangjëllave të një shkolle. Fryma mu ndal. Oh Zot! Ishim unë, gjyshja ime dhe fëmijët e asaj shkolle. Me të hyrë në oborrin e shkollës duke qendruar drejtë në këmbë nisa ta këndojë me gjithë entuziazëm. Eh kush e di se sa janë habitur mësuesit e shkollës. Aty e kuptova se ajo këngë kish qenë Himni i Flamurit Turk. Aty e kuptova sa i rëndësishëm është një himn. Aty e kuptova se sado larg të jesh dhe në çfarëdo gjëndje, himni të hyn nën lëkurë dhe bëhet një pjesë e jotja e pandashme.
(vazhdon…)
Përktheu: Nada Dosti

LEAVE A REPLY

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.